Trauma zit niet in je hoofd – het zit in je lijf.​

Trauma en je lichaam - achtergrond informatie

Trauma zit niet alleen in je hoofd, maar ook in je lichaam. Soms merk je dat aan spanning, trillen, rillen of huilen – precies op het moment dat je lichaam eraan toe is. Met de juiste begeleiding kan je lichaam deze spanning stap voor stap loslaten. Deze manier van werken heet Somatic Experiencing: een lichaamsgerichte benadering die langzaam, gedoseerd en veilig werkt.

(Tekst Lisette Thooft - verslag van een sessie) 

“Mijn nek is zo stijf,” zeg ik. “Zolang ik me al herinner. Nek en schouders. En het doet pijn.”
“Heb je ergens anders in je lichaam wel een prettig gevoel?” vraagt de therapeute. “Jawel, in mijn handen en voeten voel ik een prettige warme tinteling.” Ik doe mijn ogen dicht. “Maar die bovenrug… het lijkt wel of er een plaat vastzit.”
“Hoe zou het voor je zijn om bij de randen van die plaat te blijven, gewoon om te kijken wat het volgende is dat je kunt ervaren”, zegt ze.
“Welke beweging zou je willen maken?”
“Ik wil hem afschudden,” zeg ik en ik begin schokkerig te bewegen met mijn schouders.
“Wil je die beweging langzaam herhalen?”
Dat doe ik. Ze vraagt me om heen en weer te pendelen tussen de prettige gevoelens in mijn lichaam en mijn pijnlijke bovenrug.
“Wat heb je nodig om van die plaat af te komen? ”Ik aarzel. Wat in me opkomt, is: dat kan ik helemaal niet zelf. Dat moet iemand anders doen." Als de therapeute vraagt wie, of wat me zou kunnen helpen, weet ik het antwoord meteen: mijn ouders. Maar die zijn allebei al jaren dood… Het is net of ik ze schimmig in mijn rechterooghoek achter me zie staan.
En op dat moment, tot mijn eigen verbazing, begin ik te huilen. Dat had ik niet verwacht, dat mijn stijve nek en schouders iets te maken zouden hebben met mijn ouders. Hebben zij in mijn jeugd een onzichtbare last op mijn schouders gelegd?

Geen mens groeit op zonder trauma’s, volgens de Amerikaanse medicus en psycholoog Peter Levine. 

“Dit is planeet Trauma,” zegt hij in een interview, “als je niet getraumatiseerd wilt worden, ben je naar de verkeerde planeet gekomen.”

Zijn methode kijkt vooral naar wat je lichaam heeft meegemaakt en helpt het zenuwstelsel de spanning los te laten. Trauma gaat niet alleen over extreme gebeurtenissen zoals verkrachting of ongelukken. Ook een val, een ernstige ziekte, verlies van een dierbare of heftige medische ingreep kan diepe sporen achterlaten.

In De tijger ontwaakt (Waking the Tiger) noemt Levine zelfs moeilijke bevallingen en stress bij een foetus als mogelijke bronnen van trauma. Er zijn ook sluipende vormen: ouders geven onbedoeld hun eigen pijn door. En zelfs liefdevolle ouders kunnen er niet altijd zijn op momenten dat een kind zich bedreigd voelt, bijvoorbeeld bij een val van het fietsje die groot aanvoelt voor het kind.

Wat je lichaam doet om je te beschermen

Een mens heeft 3 opties/mechanismes die hij in werking stelt om te reageren op een traumatische gebeurtenis:  

• Vechten
• Vluchten 
• Verstijven 

De 3 F's : fight, flight or freeze. 

Dat ‘kiezen’ gebeurt volautomatisch en onbewust; het is al gebeurd voordat je erover nadenkt. Vooral als je door de omstandigheden immobiel bent op een levensbedreigend moment, of als je verstijft van schrik, is de kans op een langdurig trauma groot, ontdekte Peter Levine. Je lichaam wil namelijk een natuurlijke reactie vertonen en de energie van de schrik ontladen, bijvoorbeeld door te schudden of te trillen. Dat is wat wilde dieren ook doen, als ze geschrokken zijn of ternauwernood aan de dood zijn ontsnapt.

Zonder ontlading ontstaan er vroeg of laat symptomen, zoals bijvoorbeeld nachtmerries, woedeaanvallen, gevoelloosheid, apathie, verlies van levenslust. 

Soms lukt vechten of vluchten niet. Dan verstijft het lichaam. Dat kan zich later uiten in weinig energie, afgevlakte emoties of een gevoel van verdoving. Soms merk je het in iets ogenschijnlijk kleins, zoals een chronisch stijve nek.

Mensen hebben een denkend brein, onze neocortex. Dat helpt om situaties te begrijpen en te verklaren. Vaak is dat heel helpend, zoals bij: ik moet snel naar huis, want het gas staat nog aan. Maar diezelfde denkkracht kan ons ook weghouden bij wat we werkelijk voelen. 

We gebruiken ons hoofd soms om pijnlijke situaties goed te praten of te verdragen. Bijvoorbeeld door te zeggen: mijn vader sloeg me, maar hij bedoelde het vast niet zo slecht. Dat zie je ook bij mensen die jarenlang bij een partner blijven die eigenlijk niet goed voor hen is – bijvoorbeeld bij narcistisch gedrag. Uit loyaliteit, hoop of zelfbescherming worden grenzen steeds verder opgerekt. Het hoofd zegt: zo erg is het toch niet, terwijl het lichaam al lang signalen geeft van stress, spanning of uitputting. Door alles te begrijpen, te verklaren of te relativeren, zetten we onze emoties op slot. Het lichaam onthoudt wat er gebeurt, ook als wij hebben geleerd er niet meer naar te luisteren.

Of we verdringen een gebeurtenis. Mensen vertellen me soms dat ze geen trauma kennen, en in de loop van het gesprek herinneren ze zich ineens ouders die ineens gingen scheiden, een hond die ze beet of een auto-ongeluk van lang geleden. 

Waarom is voelen soms zo moeilijk?
Na een traumatische ervaring kan het lichaam veranderingen als onveilig gaan ervaren. Trillen, rillen, warmte, kou of tintelingen voelen dan niet als ontspanning, maar als iets bedreigends. Daardoor proberen we deze sensaties vaak te vermijden of weg te duwen.

Toch zijn juist dit de signalen waarmee het lichaam spanning wil loslaten. Herstel vraagt daarom om weer contact maken met deze gevoelens, maar wel rustig en stap voor stap. In kleine stukjes, zodat het niet te veel wordt. Als we te snel of te veel tegelijk voelen, raakt het systeem overweldigd en sluit het zich opnieuw af. Daarom is het zo belangrijk om het tempo laag te houden en steeds te luisteren naar wat het lichaam aankan.

Wat je weerstaat, blijft bestaan en die gevoelens duwen terug. En wij duwen nog harder. En uiteindelijk denk je: o God, als ik dit zou voelen, zou ik kapot gaan. Maar het is alleen je reactie tegen die emotie die het probleem veroorzaakt. 

Je lichaam voelen

Veel mensen leven min of meer los van hun lichaam. Ze voelen niet goed wat er in hun lichaam gebeurt, of hebben weinig contact met bepaalde delen ervan. Signalen van spanning, vermoeidheid of onrust worden vaak pas laat opgemerkt. Er bestaan eenvoudige oefeningen die je zelf, thuis, kunt doen om het contact met je innerlijke lichaamsgevoel weer te herstellen. Door langzaam en aandachtig te voelen, kan er stap voor stap weer meer verbinding ontstaan met wat je lichaam je probeert te vertellen.

Oefeningen voor thuis

Neem bijvoorbeeld een pulserende douche en laat het aangenaam warme water stromen over je rug van je handen, je onderarmen, nek, hals enzovoort: “Probeer alle delen van het lichaam erbij te betrekken en merk de sensaties in alle gebieden op, ook als ze neutraal of onaangenaam zijn. Zeg erbij: ‘Dit is mijn arm, hoofd, nek,’ etcetera. ‘Welkom terug.’ 

Van extra belang is het de gevoelens in de onderbuik te voelen: daarin zijn onze emoties opgeslagen. Als de buik ‘op slot’ zit, kun je soms door klankoefeningen weer contact maken. Een mooie oefening is om een soort misthoorngeluid te maken – voeoeoeoeoeoe – terwijl je je richt op de vibraties in je buik. Adem uit op de voe-klank en laat de adem vanzelf weer binnenstromen. Adem dan nogmaals uit met voeoeoeoe… Doe dit enige malen en richt je aandacht op de onderbuik. 

Hopelijk heeft dit blog je weer wat meer inzicht gegeven en kun je hier zelf verder mee. Of zeg je: "ik wil mijn emoties wel eens onderzoeken", dan nodig ik je natuurlijk graag uit in mijn praktijk.

Planet Trauma - wie had dat gedacht  😒.